ในการผลิตสิ่งพิมพ์หรือสื่อดิจิทัล “เลขรหัส” เปรียบเสมือนบัตรประชาชนของผลงานชิ้นนั้น ๆ ซึ่งรหัสที่คุ้นหูที่สุดมีอยู่ 2 ประเภท คือ ISBN และ ISSN แม้จะดูคล้ายกัน แต่ทั้งคู่มีวัตถุประสงค์และการใช้งานที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน
ISBN ( International Standard Book Number )
ISBN คือ เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ ใช้สำหรับสิ่งพิมพ์ที่มีลักษณะเป็น “เล่ม” หรือจบในตัวเอง
- ใช้กับอะไร: หนังสือเล่ม ( Hardcover / Paperback ), E-books, หนังสือเสียง ( Audiobooks ), แผนที่ และเอกสารทางวิชาการที่จัดทำเป็นเล่ม
- โครงสร้าง: ปัจจุบันประกอบด้วยตัวเลข 13 หลัก ( เริ่มใช้ตั้งแต่ปี 2007 ) แบ่งเป็น 5 ส่วน เช่น
978-616-xxx-xxx-x- 978 หรือ 979: รหัสบาร์โค้ดสากล
- รหัสกลุ่มประเทศ: ( เช่น 616 สำหรับประเทศไทย )
- รหัสสำนักพิมพ์
- รหัสชื่อเรื่อง
- เลขตรวจสอบ ( Check Digit )
- จุดเด่น: หนังสือหนึ่งชื่อเรื่อง ( รวมถึงการพิมพ์ซ้ำแต่เปลี่ยนรูปแบบ เช่น เปลี่ยนจากปกอ่อนเป็นปกแข็ง ) จะต้องมีเลข ISBN ใหม่เสมอ
ISSN ( International Standard Serial Number )
ISSN คือ เลขมาตรฐานสากลประจำวารสาร หรือสิ่งพิมพ์ต่อเนื่อง
- ใช้กับอะไร: นิตยสาร, วารสารวิชาการ, หนังสือพิมพ์, รายงานประจำปี และซีรีส์หนังสือที่ออกวางแผงอย่างต่อเนื่องโดยไม่มีกำหนดจบ
- โครงสร้าง: ประกอบด้วยตัวเลข 8 หลัก แบ่งเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มละ 4 หลัก และคั่นด้วยเครื่องหมายยัติภังค์ เช่น
1234-567X - จุดเด่น: เลข ISSN จะ คงเดิมตลอดไป ตราบเท่าที่ชื่อวารสารนั้นไม่เปลี่ยนแปลง แม้จะเปลี่ยนฉบับที่ ( Volume /Issue ) หรือเปลี่ยนปีที่พิมพ์ เลขนี้ก็ยังคงใช้เลขเดิมเพื่อระบุถึง “ชื่อวารสาร” นั้น ๆ
ตารางเปรียบเทียบ: ISBN vs ISSN
| คุณลักษณะ | ISBN | ISSN |
| ชื่อเต็ม | International Standard Book Number | International Standard Serial Number |
| จำนวนหลัก | 13 หลัก | 8 หลัก |
| เป้าหมายหลัก | หนังสือ ( จบในเล่ม ) | วารสาร / สิ่งพิมพ์ต่อเนื่อง |
| การเปลี่ยนเลข | เปลี่ยนทุกครั้งที่เปลี่ยนชื่อเรื่อง/รูปแบบเล่ม | ใช้เลขเดิมตลอดตราบที่ชื่อวารสารไม่เปลี่ยน |
| ตัวอย่างการใช้ | นิยาย, แบบเรียน, สารานุกรม | นิตยสารแฟชั่น, วารสารแพทย์, หนังสือพิมพ์ |
ทำไมต้องขอเลขเหล่านี้ ?
- ความเป็นสากล: ช่วยให้ผลงานของคุณถูกค้นหาและอ้างอิงได้จากทั่วโลกผ่านฐานข้อมูลห้องสมุดสากล
- การจัดการสต็อก: ร้านหนังสือและตัวแทนจำหน่ายใช้บาร์โค้ดจากเลขเหล่านี้ในการตัดสต็อกและระบุสินค้าได้แม่นยำ
- ความน่าเชื่อถือ: สร้างภาพลักษณ์ที่เป็นมืออาชีพให้กับผู้เขียนและสำนักพิมพ์
- สิทธิประโยชน์ทางภาษี: ในบางประเทศ หนังสือที่มี ISBN อาจได้รับการยกเว้นภาษีบางประเภท
ข้อควรรู้สำหรับคนไทย: การขอเลข ISBN และ ISSN ในประเทศไทย สามารถยื่นคำร้องออนไลน์ได้ที่ หอสมุดแห่งชาติ ( National Library of Thailand ) โดยไม่มีค่าธรรมเนียมครับ ( แต่อาจต้องส่งตัวเล่มฉบับสมบูรณ์ให้หอสมุดตามจำนวนที่กำหนดหลังจัดพิมพ์เสร็จ )
อ่านเพิ่มเติม