ถ้า กระดาษปาปิรุส คือนวัตกรรมจากพืช กระดาษพาร์ชเมนต์ ( Parchment ) ก็คือนวัตกรรมจาก “สัตว์” ครับ มันคือวัสดุเขียนที่ทำจากหนังสัตว์ที่ผ่านกรรมวิธีพิเศษ จนได้แผ่นที่เรียบ เนียน และทนทานกว่าปาปิรุสหลายเท่า
ทำมาจากอะไร ?
พาร์ชเมนต์ไม่ได้ทำจากเยื่อไม้เหมือนกระดาษสมัยใหม่ แต่ทำจาก หนังแกะ หนังแพะ หรือหนังวัว โดยมีขั้นตอนที่ค่อนข้าง “โหด” และใช้แรงงานสูง
- การแช่ด่าง: นำหนังสัตว์ไปแช่ในน้ำปูนใส ( Lime ) เพื่อกัดขนและไขมันออก
- การขูด: ใช้มีดโค้งขูดเศษเนื้อและขนที่เหลือออกจนสะอาดหมดจด
- การขึง: นำหนังไปขึงบนโครงไม้ให้ตึงเปรี๊ยะ ( เพื่อให้หนังบางลงและเรียบ )
- การขัด: ขณะที่หนังยังตึงอยู่ จะมีการขัดด้วยหินพัมมิส ( Pumice ) และทาด้วยผงชอล์กเพื่อให้ผิวหน้าเหมาะกับการลงหมึก
ทำไมถึงต้องเปลี่ยนจากปาปิรุสมาเป็นพาร์ชเมนต์ ?
พาร์ชเมนต์เริ่มเป็นที่นิยมในช่วงศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล (ยุคอาณาจักรเปอร์กามอน) ด้วยเหตุผลหลักๆ คือ
- ความทนทาน: พาร์ชเมนต์เหนียวมาก ฉีกขาดยาก และไม่กรอบหักง่ายเหมือนปาปิรุส
- เขียนได้สองด้าน: ปาปิรุสมักเขียนได้ด้านเดียวเพราะหมึกจะซึม แต่อีกด้านของพาร์ชเมนต์สามารถเขียนได้ ทำให้เกิดรูปแบบหนังสือแบบเล่ม ( Codex ) แทนแบบม้วน
- ลบได้: หากเขียนผิด สามารถใช้มีดขูดหมึกออกแล้วเขียนทับใหม่ได้ ( เรียกว่า Palimpsest )
- หาได้ทั่วไป: ต้นกกปาปิรุสปลูกได้แค่ในอียิปต์ แต่สัตว์มีอยู่ทุกที่ ทำให้ยุโรปไม่ต้องพึ่งพาการนำเข้าจากอียิปต์
Vellum: พาร์ชเมนต์เกรดพรีเมียม
คุณอาจเคยได้ยินคำว่า เวลลัม ( Vellum ) ซึ่งจริง ๆ ก็คือพาร์ชเมนต์ประเภทหนึ่ง แต่ทำจาก หนังลูกวัว หรือสัตว์ที่เพิ่งเกิด ทำให้ได้เนื้อที่ละเอียด นุ่ม และบางเป็นพิเศษ ถือเป็นวัสดุเขียนที่หรูหราที่สุดในสมัยกลาง
การเสื่อมความนิยม
พาร์ชเมนต์ถูกใช้อย่างแพร่หลายในการบันทึกคัมภีร์ไบเบิลและเอกสารสำคัญทางกฎหมาย จนกระทั่ง การประดิษฐ์แท่นพิมพ์ และ การเข้ามาของกระดาษจากจีน ( เยื่อไม้ ) ในช่วงศตวรรษที่ 15 ซึ่งราคาถูกกว่าและผลิตได้เร็วกว่ามาก พาร์ชเมนต์จึงค่อยๆ หายไปจากการใช้งานทั่วไป
เกร็ดทิ้งท้าย: ปัจจุบันมีการใช้กระดาษพาร์ชเมนต์ในงานสำคัญระดับโลก เช่น รัฐธรรมนูญของสหราชอาณาจักร ยังคงถูกบันทึกไว้บนพาร์ชเมนต์ ( Vellum ) เพื่อให้มั่นใจว่าจะคงอยู่ไปอีกหลายศตวรรษครับ
ข้อสังเกต: ปัจจุบันเรายังมี “กระดาษพาร์ชเมนต์” ที่ใช้ในการอบขนม ( Baking Parchment ) แต่นั่นคือกระดาษเยื่อไม้ที่ผ่านกรรมวิธีทางเคมีให้ทนความร้อนและกันน้ำนะครับ ไม่ได้ทำจากหนังสัตว์เหมือนสมัยก่อนแล้ว
อ่านเพิ่มเติม