หากเรานึกถึงภาพจำของ “คาวบอย” ในป๊อปคัลเจอร์ สิ่งแรก ๆ ที่ลอยเข้ามาในหัวมักจะเป็นหมวกปีกกว้าง รองเท้าบูทมีเดือย ปืนพกที่เหน็บอยู่ข้างเอว และที่ขาดไม่ได้เลยสำหรับสายดิบเถื่อนคือ “ผ้าปันโจ” (Poncho) ผืนหนาที่สะบัดพลิ้วไปตามแรงลม
แต่รู้หรือไม่ว่า… จริง ๆ แล้วคาวบอยอเมริกันยุคคลาสสิกแทบไม่ได้ใส่ผ้าปันโจกันเลย! แล้วทำไมปันโจกับคาวบอยถึงกลายมาเป็นของคู่กันจนแยกไม่ออก? เรามาแกะรอยประวัติศาสตร์ความเท่ดุดันนี้กันครับ
จุดเริ่มต้นจากเครื่องแต่งกายพื้นเมืองสู่ชายแดน
ผ้าปันโจมีต้นกำเนิดดั้งเดิมจากชนเผ่าพื้นเมืองในทวีปอเมริกาใต้ (แถบเทือกเขาแอนดีส) และแพร่หลายขึ้นมาถึงเม็กซิโก มันคือผ้าผืนสี่เหลี่ยมผืนผ้าเรียบง่ายที่มีสไลต์ เจาะรูตรงกลางเพื่อให้ศีรษะสวมผ่านได้
เมื่อชาวสเปนเข้ามาตั้งรกรากและเกิดวัฒนธรรม “วาเคโร” (Vaquero) หรือคาวบอยชาวเม็กซิกัน ผ้าปันโจก็กลายเป็นไอเทมชิ้นโปรดทันที เพราะมันทำจากขนสัตว์หนา ช่วยกันลม กันหนาว และกันฝนในทะเลทรายได้ดีเยี่ยม ที่สำคัญคือทรงที่ปล่อยชายสบาย ๆ ทำให้ขยับแขนเพื่อเหวี่ยงบ่วงบาศ (Lasso) หรือบังคับม้าได้อย่างอิสระ
ทำไมคาวบอยอเมริกันส่วนใหญ่ถึง “ไม่ใส่” ปันโจ?
ในประวัติศาสตร์ยุคตื่นทองและยุคต้อนวัวของอเมริกา (ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19) คาวบอยผิวขาวหรือคาวบอยอเมริกันทางตอนเหนือมักจะนิยมใส่ “เสื้อโค้ตตัวยาว” (Duster Coat) มากกว่า เพราะพายุฝุ่นในแถบนั้นรุนแรง เสื้อโค้ตยาวที่กระดุมปิดมิดชิดจะช่วยปกป้องเสื้อผ้าด้านในจากฝุ่นและโคลนได้ดีกว่าผ้าปันโจที่เปิดโล่งด้านล่าง
Clint Eastwood: ชายผู้เปลี่ยนประวัติศาสตร์ด้วยปันโจผืนเดียว
จุดเปลี่ยนที่ทำให้ผ้าปันโจกลายเป็นสัญลักษณ์ของคาวบอยระดับโลก ไม่ได้เกิดบนแผ่นดินอเมริกา แต่เกิดในกองถ่ายหนังที่ยุโรป!
ในปี 1964 ผู้กำกับชาวอิตาลี เซอร์จิโอ เลโอเน (Sergio Leone) ได้สร้างภาพยนตร์คาวบอยระดับตำนานเรื่อง “A Fistful of Dollars” (สำหรับกำมือเดียว) และได้เลือกนักแสดงหนุ่มชื่อ คลินต์ อีสต์วูด (Clint Eastwood) มารับบท “ชายไร้ชื่อ” (The Man with No Name)
เบื้องหลังความเท่: คลินต์ อีสต์วูด เป็นคนไปเดินหาซื้อผ้าปันโจผืนนี้ด้วยตัวเองจากร้านค้าในสเปน มันเป็นผ้าสีเขียวมะกอกหม่น ๆ ลายเรขาคณิตแบบดั้งเดิม เขาใส่ปันโจผืนนี้ตลอดการถ่ายทำหนังไตรภาค (Spaghetti Western) โดยไม่เคยซักมันเลยสักครั้ง!
การดีไซน์ลุคให้คาวบอยใส่ปันโจ มีเหตุผลในแง่ของศิลปะและการแสดงที่แยบยลมาก
- ซ่อนความลึกลับ: ผ้าปันโจช่วยพรางร่างกาย ท่าทาง และที่สำคัญคือ ซ่อนปืนพก ของเขาเอาไว้ ทำให้ศัตรูเดาทางไม่ได้ว่าจะชักปืนออกมาตอนไหน
- สร้างความดุดัน: เวลาลมพัดผ่านทะเลทราย ชายผ้าปันโจที่โบกสะบัดจะช่วยส่งอารมณ์ให้ตัวละครดูน่าเกรงขาม และดูอันตรายยิ่งขึ้น
- ความแตกต่าง: มันทำให้ตัวเอกดูต่างจากคาวบอยฮีโร่เสื้อเชิ้ตขาวสะอาดตาของฝั่งฮอลลีวูดในยุคก่อนหน้านั้นอย่างสิ้นเชิง
บทสรุปของแฟชั่นเหนือกาลเวลา
แม้ว่าในความเป็นจริงทางประวัติศาสตร์ ผ้าปันโจจะเป็นเครื่องแต่งกายของคาวบอยฝั่งเม็กซิกัน (Vaquero) มากกว่าคาวบอยเท็กซัส แต่วัฒนธรรมป๊อปและโลกภาพยนตร์ก็ได้หล่อหลอมให้ “ผ้าปันโจ” กลายเป็นสัญลักษณ์ของความดิบ เถื่อน และอิสรภาพแบบคาวบอยไปแล้ว
ทุกวันนี้ ปันโจสไตล์คาวบอยได้ลดทอนความหนาลงและกลายมาเป็นแฟชั่นแนวโบฮีเมียน เสื้อคลุมหน้าหนาว หรือคอสตูมเท่ ๆ ที่เมื่อไหร่ก็ตามที่เราหยิบมาคลุมไหล่… กลิ่นอายของแดนเถื่อนตะวันตกและความเท่แบบชายไร้ชื่อก็จะลอยขึ้นมาทันที