หากพูดถึงย่านฝั่งธนบุรีที่มีความสงบ ร่มรื่น และเต็มไปด้วยพื้นที่สีเขียว ชื่อของ “คลองทวีวัฒนา” ย่อมเป็นหนึ่งในสถานที่แรก ๆ ที่หลายคนนึกถึง คลองสายสำคัญแห่งนี้ไม่เพียงแต่นำพาความสมบูรณ์มาสู่ผืนดินสองฝั่งน้ำมาอย่างยาวนาน แต่ยังคงพัฒนาอย่างต่อเนื่องจนกลายเป็นแลนด์มาร์กสำคัญสำหรับคนที่มองหาคุณภาพชีวิต และกำลังก้าวสู่การเป็นระบบยุทธศาสตร์ระบายน้ำสำคัญของกรุงเทพฯ ฝั่งธนบุรี
จุดเริ่มต้นและประวัติศาสตร์สายน้ำ
คลองทวีวัฒนา ถูกขุดขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) เมื่อปี พ.ศ. 2421 โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อการเชื่อมต่อโครงข่ายคมนาคมทางน้ำและการชลประทานเพื่อการเกษตรกรรม คลองนี้ขุดเชื่อมระหว่าง คลองภาษีเจริญ ในฝั่งธนบุรี ตัดผ่านพื้นที่ทุ่งกว้างไปบรรจบกับ คลองมหาสวัสดิ์ รวมระยะทางยาวกว่า 20 กิโลเมตร
คำว่า “ทวีวัฒนา” มีความหมายอันเป็นมงคลยิ่ง หมายถึง “ความเจริญรุ่งเรืองที่เพิ่มพูนขึ้นเรื่อย ๆ” ซึ่งต่อมาได้กลายมาเป็นชื่อของเขตบริหารปกครอง คือ เขตทวีวัฒนา กรุงเทพมหานคร ในปัจจุบัน
โครงสร้างและปัญหาน้ำท่วมขังเรื้อรัง
แม้คลองทวีวัฒนาจะเป็นคลองสายหลักที่รับน้ำมาจากพื้นที่จังหวัดนนทบุรี ผ่านกรุงเทพฯ ลงสู่คลองภาษีเจริญ แม่น้ำท่าจีน และแม่น้ำเจ้าพระยา แต่ที่ผ่านมาพื้นที่ย่านนี้มักประสบปัญหาน้ำท่วมขังและล้นทะลักเข้าท่วมบ้านเรือนอยู่เป็นประจำ
สาเหตุหลักมาจาก “ลักษณะทางกายภาพแบบคอขวด” ของคลองทวีวัฒนา
- ช่วงบน: ความกว้างของคลองกว้างถึงประมาณ 25 เมตร
- ช่วงล่าง (ช่วงคอขวด): แคบลงเหลือเพียง 12.5 เมตร เท่านั้น
ลักษณะคอขวดนี้ทำให้น้ำไหลช้า เกิดการกระจุกตัว และล้นเข้าท่วมพื้นที่เกษตรกรรม บ้านเรือน รวมถึงย่านเศรษฐกิจข้างเคียงอยู่เสมอ
ก้าวสำคัญ: “โครงการอุโมงค์ยักษ์คลองทวีวัฒนา”
เพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วมขังเรื้อรังในพื้นที่เขตทวีวัฒนา หนองแขม และบางแค กรุงเทพมหานครจึงได้ดำเนินโครงการก่อสร้าง อุโมงค์ระบายน้ำคลองทวีวัฒนา (อุโมงค์ยักษ์) โดยมีรายละเอียดทางวิศวกรรมสำคัญดังนี้
- อาคารรับน้ำและอุโมงค์ผันน้ำ: ก่อสร้างบ่อรับน้ำลึกบริเวณจุดก่อนเข้าช่วงคอขวด เพื่อเบี่ยงมวลน้ำเข้าสู่อุโมงค์ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 3.7 เมตร ความยาวกว่า 2 กิโลเมตร
- สถานีสูบน้ำพลังสูง: มีกำลังสูบน้ำมหาศาลถึง 32 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที (เปรียบเทียบได้กับการสูบน้ำเทียบเท่าปริมาตรของรถบรรทุกน้ำขนาดใหญ่ 3 คันออกไปในทุกๆ 1 วินาที) เพื่อเร่งเร่งผลักดันน้ำลงสู่คลองภาษีเจริญและระบายออกสู่แม่น้ำท่าจีนและแม่น้ำเจ้าพระยาได้อย่างรวดเร็ว
- พื้นที่อเนกประสงค์เพื่อชุมชน: บริเวณด้านบนของบ่อรับน้ำและสถานีสูบน้ำ จะถูกปรับปรุงภูมิทัศน์ให้เป็น สวนสาธารณะสำหรับออกกำลังกาย และพักผ่อนหย่อนใจของคนในพื้นที่
- กำหนดการเสร็จสิ้น: โครงการนี้มีกำหนดเปิดใช้งานในช่วง ปลายปี พ.ศ. 2570
พัฒนาการสู่ “ถนนสายสีเขียว” และไลฟ์สไตล์ริมคลอง
นอกเหนือจากการเป็นยุทธศาสตร์ระบายน้ำแล้ว ถนนเลียบคลองทวีวัฒนายังรักษาอัตลักษณ์ความร่มรื่นไว้ได้อย่างลงตัว มีทางปั่นจักรยาน ทางวิ่งออกกำลังกาย และแนวต้นไม้ตลอดสาย จนกลายเป็นหนึ่งใน “ปอดสีเขียว” ที่สำคัญของคนฝั่งธนฯ
- สายออกกำลังกาย: บริเวณสองฝั่งคลองและสวนสาธารณะรอบพื้นที่โครงการใหม่จะกลายเป็นจุดรวมตัวของนักวิ่งและนักปั่นจักรยาน
- สายกินและนักชิม: แหล่งรวมร้านอาหารไทยพื้นบ้าน ก๋วยเตี๋ยวรสเด็ด และสตรีทฟู้ดยามค่ำคืนตลอดแนวถนนเลียบคลอง
- สายคาเฟ่ (Cafe Hopping): พิกัดยอดนิยมของคาเฟ่สไตล์การ์เดนและกาแฟพิเศษ (Specialty Coffee) บรรยากาศโปร่งสบายใกล้ชิดธรรมชาติ
สถานที่ท่องเที่ยวและจุดเชื่อมโยงสำคัญ
- สนามหลวง 2 (ตลาดธนบุรี): ตลาดขนาดใหญ่ที่เป็นศูนย์รวมต้นไม้ สัตว์เลี้ยง อุปกรณ์ตกแต่งบ้าน และของกิน
- พุทธมณฑล: พุทธสถานและสวนสาธารณะขนาดใหญ่ที่เหมาะแก่การปฏิบัติธรรมและพักผ่อน
- มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา: ศูนย์กลางการศึกษาที่ตั้งอยู่ใกล้เคียง เติมเต็มความคึกคักให้กับย่านนี้
สรุป: เสน่ห์และการพัฒนาที่ไม่เคยหยุดนิ่งของคลองทวีวัฒนา
จากคลองชลประทานในอดีต สู่เส้นทางพักผ่อนสีเขียว และกำลังจะกลายเป็นยุทธศาสตร์ป้องกันน้ำท่วมครั้งใหญ่ด้วย อุโมงค์ยักษ์คลองทวีวัฒนา สายน้ำแห่งนี้แสดงให้เห็นถึงการปรับตัวร่วมกันอย่างลงตัวระหว่างวิถีชีวิต ชุมชน ธรรมชาติ และวิศวกรรมการจัดการเมืองสมัยใหม่ เพื่อสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นให้กับชาวฝั่งธนบุรีอย่างยั่งยืน สมดังนาม… “ทวีวัฒนา”