Toyota bZ4X รถยนต์ไฟฟ้ารุ่นบุกเบิกในตระกูล bZ (Beyond Zero) ของค่ายยักษ์ใหญ่ Toyota เผชิญกับมรสุมครั้งใหญ่ทันทีหลังเปิดตัวในปี 2022 เมื่อมีการประกาศเรียกรถคืน (Recall) ทั่วโลกจากปัญหาที่สร้างความตกตะลึงให้กับวงการยานยนต์ นั่นคือ “ความเสี่ยงที่ล้ออาจหลุดออกจากตัวรถขณะขับขี่”

จุดเริ่มต้นของปัญหาและการสั่งหยุดขับขี่ทันที

หลังส่งมอบรถล็อตแรกสู่มือลูกค้าได้เพียงประมาณสองเดือน ในเดือนมิถุนายน 2022 Toyota ได้ยื่นเรื่องต่อหน่วยงานความปลอดภัยทางหลวงของญี่ปุ่นและสหรัฐฯ (NHTSA) เพื่อเรียกคืน Toyota bZ4X และคู่แฝดอย่าง Subaru Solterra รวมกันราว 2,700 คันทั่วโลก โดยมีคำสั่งเตือนอย่างเข้มงวดให้ “หยุดขับขี่โดยทันที” (Do Not Drive) จนกว่าจะได้รับการแก้ไข

สาเหตุที่แท้จริงทางวิศวกรรม

ปัญหาไม่ได้เกิดจากเพลาหรือช่วงล่างแตกหัก แต่มาจากข้อต่อยึดล้อ

• การออกแบบน็อตล้อ (Hub Bolt)
  bZ4X เปลี่ยนมาใช้ระบบน็อตแบบขันเกลียวเข้าดุมล้อ (Hub Bolt) แทนการใช้น็อตตัวเมียสวมเข้าสตัดล้อแบบเดิม
• แรงบิดสูงและแรงเสียดทานไม่พอ
  รถยนต์ไฟฟ้ามีน้ำหนักตัวมากและส่งแรงบิดสูงลงสู่ล้ออย่างรวดเร็ว เมื่อเข้าโค้งแรง ๆ หรือเหยียบเบรกกะทันหันอย่างต่อเนื่อง แรงกระทำที่กระดอนเข้าหาดุมล้อจะทำให้แรงขันน็อต (Clamping Force) ค่อย ๆ คลายตัวออก
• พื้นผิวสัมผัสของล้อแม็ก
  ค่าความเสียดทานระหว่างพื้นผิวของกระทะล้อกับตัวน็อตต่ำเกินไป ทำให้เกลียวหลวมตัวและนำไปสู่ความเสี่ยงที่น็อตจะหลุดทั้งชุดจนล้อหลุดออกจากตัวรถ

การแก้ปัญหาและแนวทางรับผิดชอบ

วิศวกรของ Toyota ใช้เวลาหลายเดือนในการทดสอบและหาวิธีแก้ไขที่ปลอดภัยสมบูรณ์ โดยทางออกคือ

• ออกแบบน็อตล้อและแหวนรองใหม่
  เพิ่มค่าพรีโหลดและปรับพื้นผิวสัมผัสเพื่อล็อกแรงดันไม่ให้น็อตคลายตัว
• ปรับสเปกล้ออัลลอย
  ปรับปรุงบริเวณเบ้ารับน็อตให้มีความฝืดและความแข็งแรงตามเกณฑ์คำนวณใหม่
• การดูแลลูกค้า
  ในช่วงที่ต้องหยุดใช้รถ Toyota เสนอรถสำรองให้ใช้ฟรี ชดเชยค่าน้ำมัน ให้เครดิตการชาร์จรถไฟฟ้า หรือแม้กระทั่งยินดีรับซื้อรถคืนเต็มจำนวนสำหรับผู้ใช้ที่ไม่ประสงค์จะรอ

กรณี “ล้อหลุด” ของ bZ4X ถือเป็นบทเรียนราคาแพงของการปรับเปลี่ยนโครงสร้างวิศวกรรมเพื่อรองรับน้ำหนักและแรงบิดมหาศาลของยานยนต์ไฟฟ้า แม้จะส่งผลต่อความเชื่อมั่นในระยะแรก แต่การยอมรับปัญหาอย่างตรงไปตรงมา สั่งหยุดวิ่งทันที และแก้ไขที่ต้นตอทางฟิสิกส์ ช่วยให้ Toyota ผ่านวิกฤตนี้และนำรถกลับมาส่งมอบต่อได้อย่างปลอดภัยในที่สุด