ถือเป็นหนึ่งในคดีเรียกคืนสินค้าครั้งใหญ่และอื้อฉาวที่สุดในประวัติศาสตร์อุตสาหกรรมยานยนต์โลก เหตุการณ์นี้ไม่เพียงทำลายชื่อเสียงของซัพพลายเออร์ชิ้นส่วนยานยนต์ยักษ์ใหญ่สัญชาติญี่ปุ่นจนล้มละลาย แต่ยังส่งผลกระทบต่อความปลอดภัยของผู้ขับขี่รถยนต์นับสิบล้านคันทั่วโลก
จุดกำเนิดของปัญหา: สารเคมีต้นทุนต่ำ
หัวใจของระบบถุงลมนิรภัยคือ ตัวจุดระเบิด (Inflator) ซึ่งต้องสร้างก๊าซเพื่อดันถุงลมให้พองตัวออกมารองรับผู้โดยสารภายในเสี้ยววินาทีเมื่อเกิดการชน ทาคาตะเลือกใช้สารเคมี แอมโมเนียมไนเตรต (Ammonium Nitrate) ในการจุดระเบิด เนื่องจากมีราคาถูกกว่าสารเคมีชนิดอื่น
ปัญหาสำคัญคือ แอมโมเนียมไนเตรตเป็นสารที่มีความไม่เสถียรสูง ไวต่ออุณหภูมิและความชื้น หากตัวจุดระเบิดไม่มีสารดูดความชื้น (Desiccant) ที่มีประสิทธิภาพ เมื่อใช้งานในพื้นที่ที่มีสภาพอากาศร้อนชื้นเป็นเวลานาน สารเคมีจะเสื่อมสภาพและแปรสภาพเป็นผงละเอียด ส่งผลให้เมื่อเกิดอุบัติเหตุ อัตราการเผาไหม้จะเร็วและรุนแรงเกินกว่าที่โครงสร้างโลหะจะรับไหว กล่องบรรจุจึงระเบิดแตกกระจาย กลายเป็นสะเก็ดโลหะพุ่งใส่ผู้ขับขี่และผู้โดยสารคล้ายกับสะเก็ดระเบิด
ผลกระทบและหายนะระดับโลก
- ความสูญเสีย: มีรายงานผู้เสียชีวิตทั่วโลกกว่า 30 ราย และผู้ได้รับบาดเจ็บสาหัสอีกหลายร้อยรายจากสะเก็ดโลหะ
- การเรียกคืนครั้งประวัติศาสตร์: รถยนต์มากกว่า 100 ล้านคันทั่วโลกจากหลากหลายแบรนด์ เช่น Honda, Toyota, Nissan, Ford, BMW และแบรนด์ชั้นนำอื่นๆ ถูกสั่งเรียกคืนเพื่อเปลี่ยนชุดจุดระเบิด
- การล้มละลาย: ในปี 2017 บริษัท ทาคาตะ ยื่นขอฟื้นฟูกิจการภายใต้กฎหมายล้มละลาย หลังต้องเผชิญค่าปรับ ค่าชดเชย และต้นทุนการเรียกคืนมหาศาล ก่อนถูกซื้อกิจการโดย Key Safety Systems (ปัจจุบันคือ Joyson Safety Systems)
สถานการณ์ในประเทศไทยและวิธีตรวจสอบ
ประเทศไทยจัดเป็นโซนที่มีภูมิอากาศร้อนชื้นสูง ทำให้ความเสี่ยงของการเสื่อมสภาพของถุงลม Takata เกิดขึ้นได้เร็วกว่าปกติ สมาคมอุตสาหกรรมยานยนต์ไทยและกรมการขนส่งทางบกจึงรณรงค์เรื่องนี้อย่างต่อเนื่อง
- รถยนต์กลุ่มเสี่ยง: มักเป็นรถยนต์ที่ผลิตและจำหน่ายในช่วงปี ค.ศ. 1998 ถึง 2014 (พ.ศ. 2541 – 2557)
- การตรวจสอบ: เจ้าของรถสามารถนำเลขตัวถัง (VIN 17 หลัก) ตรวจสอบได้ทางเว็บไซต์ทางการของแบรนด์รถยนต์ หรือเว็บไซต์ระบบตรวจสอบการเปลี่ยนถุงลมนิรภัยของสมาคมอุตสาหกรรมยานยนต์ไทย (checkairbag.com)
- ค่าใช้จ่าย: การนำรถเข้าเปลี่ยนชุดถุงลมนิรภัยที่ศูนย์บริการของแต่ละค่ายรถยนต์ ไม่มีค่าใช้จ่ายใดๆ ทั้งสิ้น
กรณีของทาคาตะกลายเป็นบทเรียนราคาแพงของอุตสาหกรรมยานยนต์ ที่เตือนใจว่าการลดต้นทุนการผลิตโดยประนีประนอมกับมาตรฐานความปลอดภัย อาจนำไปสู่โศกนาฏกรรมและความสูญเสียที่ไม่สามารถประเมินค่าได้ การสละเวลาตรวจสอบสถานะรถยนต์ของตนเองจึงเป็นเรื่องที่ไม่ควรละเลยเพื่อความปลอดภัยของทุกคนบนท้องถนน