กระดาษปาปิรุส ( Papyrus ) ไม่ใช่แค่กระดาษธรรมดา แต่มันคือ “นวัตกรรมเปลี่ยนโลก” ชิ้นแรก ๆ ของมนุษยชาติที่กำเนิดขึ้นในดินแดนอียิปต์โบราณ เมื่อกว่า 3,000 ปีก่อนคริสตกาลครับ หากไม่มีเจ้าสิ่งนี้ ประวัติศาสตร์และภูมิปัญญาโบราณหลายอย่างอาจจะเลือนหายไปตามกาลเวลา
จุดกำเนิดจากแม่น้ำไนล์
กระดาษปาปิรุสทำมาจากต้นกกชนิดหนึ่งที่เรียกว่า Cyperus papyrus ซึ่งขึ้นหนาแน่นตามริมฝั่งแม่น้ำไนล์ ชาวอียิปต์ไม่ได้ใช้มันทำแค่กระดาษนะครับ แต่ยังใช้ทำเรือ รองเท้าแตะ ตะกร้า และสายเชือกอีกด้วย เรียกได้ว่าเป็นพืชสารพัดประโยชน์จริง ๆ
กรรมวิธีการผลิตที่แยบยล
กระบวนการทำปาปิรุสนั้นถือเป็นงานฝีมือที่ต้องใช้ความประณีตสูง
- การเตรียม: ปอกเปลือกนอกของต้นกกออก แล้วฝานเนื้อเยื่อด้านในเป็นแผ่นบาง ๆ ยาว ๆ
- การเรียงตัว: นำแผ่นเหล่านั้นมาวางเรียงซ้อนกันเป็น 2 ชั้น โดยชั้นแรกวางแนวตั้ง และชั้นที่สองวางแนวนอนทับลงไป
- การอัด: นำไปแช่น้ำและทุบเบา ๆ เพื่อให้ยางในต้นกกทำหน้าที่เป็นกาวธรรมชาติเชื่อมแผ่นเข้าด้วยกัน
- การขัดเงา: หลังจากตากแห้งแล้ว จะใช้หินหรือเปลือกหอยขัดหน้ากระดาษให้เรียบเนียนพร้อมสำหรับการเขียน
พลิกโฉมการบันทึกข้อมูล
ก่อนจะมีปาปิรุส มนุษย์ต้องสลักข้อความลงบนแผ่นดินเหนียวหรือศิลา ซึ่งทั้งหนักและพกพายาก ปาปิรุสจึงเข้ามาตอบโจทย์เรื่อง
- น้ำหนักเบา: สามารถม้วนเก็บได้ ( กลายเป็นที่มาของ “Scroll” หรือม้วนคัมภีร์ )
- ความคงทน: ในสภาพอากาศที่แห้งแล้งของอียิปต์ ปาปิรุสสามารถอยู่ได้นานเป็นพัน ๆ ปี
- การเผยแพร่ความรู้: ทำให้การบริหารราชการ การบันทึกบทสวดทางศาสนา และงานวรรณกรรมแพร่หลายไปทั่วอาณาจักร
การเสื่อมถอยและการส่งไม้ต่อ
ความนิยมของปาปิรุสเริ่มลดลงเมื่อมีการประดิษฐ์ “กระดาษพาร์ชเมนต์” ( ทำจากหนังสัตว์ ) และสุดท้ายคือการเข้ามาของ “เทคโนโลยีกระดาษ” จากจีนที่ทำจากเยื่อไม้ ซึ่งราคาถูกและผลิตได้ง่ายกว่ามาก
เกร็ดน่ารู้: คำว่า “Paper” ในภาษาอังกฤษที่เราใช้กันอยู่ในปัจจุบัน ก็มีรากศัพท์มาจากคำว่า “Papyrus” นี่เองครับ
อ่านเพิ่มเติม