บัว 3 เหล่า (จากพระไตรปิฎก)
ในพระไตรปิฎก (บาลี) พระพุทธเจ้าทรงเปรียบบุคคลไว้ 3 เหล่า ตามระดับสติปัญญา
- บัวพ้นน้ำ: บุคคลที่สติปัญญาเฉียบแหลม ฟังธรรมเพียงย่อๆ ก็เข้าใจและบรรลุธรรมได้ทันที
- บัวปริ่มน้ำ: บุคคลที่สติปัญญาปานกลาง ต้องได้รับการอธิบายขยายความจึงจะเข้าใจและบรรลุธรรมได้
- บัวใต้น้ำ: บุคคลที่สติปัญญาน้อย แต่เป็นคนใฝ่ดี หมั่นเพียรศึกษาปฏิบัติ ก็สามารถพัฒนาและบรรลุธรรมได้ในอนาคต
บัว 4 เหล่า (จากคัมภีร์อรรถกถา)
คำว่า “บัว 4 เหล่า” เป็นที่นิยมและคุ้นเคยกันทั่วไปในไทย โดยนักปราชญ์รุ่นหลังได้เพิ่มบัวเหล่าที่ 4 เข้ามาเพื่ออธิบายถึงบุคคลที่ไม่อาจสอนให้รู้ตามได้ แบ่งเป็น 4 จำพวก
- อุคฆติตัญญู (บัวพ้นน้ำ): มีปัญญาฉลาดมาก ฟังธรรมปุ๊บรู้แจ้งปั๊บ
- วิปจิตัญญู (บัวปริ่มน้ำ): มีปัญญาปานกลาง ฟังธรรมแล้วอธิบายเพิ่มเติมจึงรู้แจ้ง
- เนยยะ (บัวใต้น้ำ): มีปัญญาพอประมาณ ต้องใช้ความเพียร ฝึกฝน อบรมสั่งสอนอยู่เสมอจึงจะรู้ธรรม
- ปทปรมะ (บัวใต้โคลนตม): สติปัญญาอ่อน หรือมีมิจฉาทิฏฐิ แม้ได้ฟังธรรมก็ไม่อาจเข้าใจได้ในชาตินี้ เปรียบเสมือนบัวที่จมในโคลน เป็นอาหารของเต่าปลา
อ่านเพิ่มเติม