Bloatware (บล็อตแวร์) คือ คำเรียกซอฟต์แวร์หรือแอปพลิเคชันที่ถูกติดตั้งล่วงหน้ามาพร้อมกับระบบปฏิบัติการหรืออุปกรณ์ใหม่ โดยที่ผู้ใช้ไม่ได้ร้องขอ และส่วนใหญ่มักไม่ค่อยได้เปิดใช้งาน ซอฟต์แวร์เหล่านี้มักใช้ทรัพยากรเครื่องอย่างแรม พื้นที่จัดเก็บข้อมูล และแบตเตอรี่โดยไม่จำเป็น จนส่งผลให้อุปกรณ์ทำงานช้าลง
Bloatware มาจากไหน?
ผู้ผลิตอุปกรณ์และผู้พัฒนาระบบปฏิบัติการมักใส่ Bloatware มาด้วยเหตุผลทางธุรกิจและกลยุทธ์ทางการตลาด โดยมีที่มาหลัก 3 แหล่ง
- ผู้ผลิตอุปกรณ์ (OEMs)
แบรนด์คอมพิวเตอร์หรือสมาร์ตโฟนใส่โปรแกรมอำนวยความสะดวกเฉพาะตัว ศูนย์ควบคุมระบบ หรือซอฟต์แวร์ทดลองใช้ (Trial versions) เช่น โปรแกรมแอนติไวรัสที่ให้ใช้ฟรี 30 วัน - ดีลจากพาร์ตเนอร์ธุรกิจ
บริษัทภายนอกจ่ายเงินสนับสนุนให้กับผู้ผลิตเพื่อแลกกับการพรีโหลดเกม หรือแอปพลิเคชันช้อปปิ้งลงในเครื่องตั้งแต่โรงงาน ช่วยลดต้นทุนการผลิตและตั้งราคาขายอุปกรณ์ได้ถูกลง - ผู้ให้บริการเครือข่ายมือถือ (Carriers)
สมาร์ตโฟนที่ซื้อแบบติดสัญญาหรือผ่านค่ายมือถือ มักจะมีแอปพลิเคชันบริการสตรีมมิ่ง พอร์ทัลคอนเทนต์ หรือเครื่องมือชำระเงินของค่ายนั้น ๆ พ่วงติดมาด้วย
ผลกระทบต่อประสิทธิภาพและความปลอดภัย
แม้ Bloatware หลายตัวจะไม่ได้มีโค้ดอันตรายเหมือนมัลแวร์ แต่การมีอยู่ของมันสร้างปัญหาต่อประสบการณ์ใช้งานโดยตรง
| ด้านที่ได้รับผลกระทบ | รายละเอียด |
| พื้นที่เก็บข้อมูล (Storage) | ซอฟต์แวร์เหล่านี้กินพื้นที่ฮาร์ดดิสก์หรือหน่วยความจำภายในโดยเปล่าประโยชน์ ทำให้เหลือพื้นที่สำหรับไฟล์สำคัญน้อยลง |
| ความเร็วและการตอบสนอง (RAM & CPU) | Bloatware มักแอบทำงานเป็นบริการพื้นหลัง (Background Service) ตั้งแต่เริ่มเปิดเครื่อง ส่งผลให้เครื่องเปิดช้าลง สลับแอปได้ไม่ลื่นไหล |
| อายุการใช้งานแบตเตอรี่ (Battery Life) | กิจกรรมเบื้องหลังและการเชื่อมต่อเครือข่ายเพื่อตรวจสอบการอัปเดตตลอดเวลา เร่งให้แบตเตอรี่หมดไวยิ่งขึ้น |
| ช่องโหว่ด้านความปลอดภัย (Security Risks) | โปรแกรมที่ไม่ได้ใช้งานมักถูกละเลยการอัปเดตความปลอดภัย หากซอฟต์แวร์ตัวนั้นมีช่องโหว่ จะกลายเป็นประตูให้ผู้ไม่หวังดีใช้โจมตีระบบ |
วิธีจัดการและกำจัด Bloatware
การจัดการ Bloatware ทำได้หลายระดับตามความลึกของระบบปฏิบัติการ
- ถอนการติดตั้งตามปกติ (Standard Uninstall)
- Windows: เข้าไปที่ Settings > Apps > Installed apps แล้วกด Uninstall รายการที่ไม่ต้องการ
- Android/iOS: แตะค้างที่ไอคอนแอปบนหน้าจอหลัก แล้วเลือก Uninstall หรือ Delete
- การปิดการทำงาน (Disable/Deactivate)
- แอปพลิเคชันบางตัวบน Android ถูกตั้งค่าเป็นสิทธิ์ระบบ (System App) ทำให้ไม่สามารถถอนการติดตั้งได้โดยตรง ให้เข้าไปที่ Settings > Apps > [เลือกแอป] > Disable เพื่อหยุดการทำงานเบื้องหลังและซ่อนไอคอน
- การคลีนระบบใหม่ (Clean Install)
- สำหรับคอมพิวเตอร์ใหม่ การลง Windows ใหม่ทั้งหมดแบบเพียวๆ (Clean Install โดยใช้ Image จากเว็บไซต์ Microsoft) เป็นวิธีที่หมดจดที่สุดในการลบโปรแกรมที่แบรนด์ติดตั้งพ่วงมา
- เครื่องมือขั้นสูง
- ผู้ใช้ระดับสูงบน Android สามารถใช้คำสั่งผ่าน ADB (Android Debug Bridge) เพื่อถอนการติดตั้งแอปฝังระดับระบบออกโดยไม่ต้องรูทเครื่อง (Root)