ฝนเหลืองในดินแดนไทย: การทดลองลับที่ป่าสะแกราช แนวรั้วฐานทัพอากาศ และมรดกเคมีที่ถูกลืม

เรื่องราวของ ฝนเหลือง (Agent Orange) ในประเทศไทย เป็นหนึ่งในหน้าประวัติศาสตร์ยุคสงครามเย็นที่ถูกเก็บงำเป็นความลับและแทบไม่เคยถูกหยิบยกขึ้นมาพูดถึงในพื้นที่สาธารณะ หลายคนเข้าใจว่าสารเคมีทำลายล้างนี้ถูกโปรยเฉพาะในสมรภูมิเวียดนาม ลาว และกัมพูชาเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง ผืนแผ่นดินไทยคือทั้ง จุดทดลองภาคสนามในป่าดงดิบจริง และ พื้นที่ฉีดพ่นสารเคมีอย่างเข้มข้นรอบแนวรั้วฐานทัพอากาศสหรัฐฯ นานนับทศวรรษ

การทดลองภาคสนามในป่าไทย: ศูนย์ทดลองป่าสะแกราช

ก่อนที่กองทัพสหรัฐฯ จะนำสารเคมีกลุ่มกำจัดวัชพืชไปโปรยในวงกว้างเหนือผืนป่าอินโดจีน พวกเขาจำเป็นต้องทดสอบทางวิทยาศาสตร์ว่าสารเคมีสูตรต่าง ๆ มีประสิทธิภาพต่อพืชพรรณเขตร้อนชื้นของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มากน้อยเพียงใด:

• สถานีวิจัยสิ่งแวดล้อมสะแกราช (จ.นครราชสีมา)
  เอกสารลับที่ได้รับการปลดชนวนของกระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ (DoD) บันทึกไว้ชัดเจนว่า พื้นที่ป่าสะแกราช อำเภอปักธงชัย จังหวัดนครราชสีมา ถูกใช้เป็นแปลงทดลองฉีดพ่นสารกำจัดวัชพืชหลายสูตร ทั้ง Agent Orange, Agent White และ Agent Blue เพื่อศึกษาอัตราการร่วงของใบไม้ อัตราการฟื้นตัวของพืชพันธุ์ และการตกค้างในดินของป่าดงดิบแล้งและป่าเต็งรัง
• การเทียบเคียงประสิทธิภาพข้ามทวีป
  ข้อมูลที่บันทึกจากป่าสะแกราชถูกนำไปประมวลผลเปรียบเทียบกับการทดลองในเปอร์โตริโกและสหรัฐฯ เพื่อเฟ้นหาสูตรผสมที่เปิดโปงเรือนยอดไม้ทึบได้รวดเร็วและคงทนยาวนานที่สุด

https://www.youtube.com/watch?v=F_fW7B3Xf3g

ยุทธการกวาดเตียนแนวรั้ว: ฐานทัพอากาศสหรัฐฯ ในไทย (ค.ศ. 1964–1973)

ในช่วงสงครามเวียดนาม ประเทศไทยทำหน้าที่เป็นฐานทัพหน้าทางอากาศที่สำคัญที่สุด โดยมี ฐานทัพอากาศร่วม (Royal Thai Air Force Bases – RTAFBs) เป็นจุดส่งเครื่องบินทิ้งระเบิด B-52 และเครื่องบินขับไล่ F-4 เข้าไปปฏิบัติภารกิจ สิ่งที่ฝ่ายความมั่นคงสหรัฐฯ หวาดระแวงมากที่สุดคือการที่กองกำลังคอมมิวนิสต์แฝงตัวเข้ามาลอบวางระเบิดเครื่องบินตามแนวรั้ว:

• การสร้างแนวกันชนเปิดโล่ง (Perimeter Clearance)
  กองทัพสหรัฐฯ นำสารเคมีในตระกูล Rainbow Herbicides ทั้งฝนเหลือง ฝนขาว และฝนน้ำเงิน มาฉีดพ่นตามแนวรั้วรอบฐานทัพเป็นแนวกว้างหลายสิบเมตร เพื่อทำให้วัชพืช พุ่มไม้ และป่าหญ้าตายเตียน โล่งจนข้าศึกไม่สามารถคลานเข้ามาซุ่มโจมตีได้
• การปกป้องจุดยุทธศาสตร์สำคัญ
  ฉีดพ่นรอบคลังแสง ลานจอดเครื่องบิน และเสาสัญญาณเรดาร์ตรวจการณ์ เพื่อป้องกันไม่ให้เถาวัลย์และต้นไม้บดบังสัญญาณสื่อสาร
• ฐานทัพในไทยที่มีบันทึกการใช้สารเคมี
  ครอบคลุมฐานทัพหลักแทบทุกแห่ง ได้แก่ ฐานทัพอากาศอุดร, อุบล, นครพนม, โคราช, ตาคลี (นครสวรรค์), สนามบินอู่ตะเภา (ระยอง) และค่ายดอนเมืองซึ่งเป็นจุดส่งกำลังบำรุง

วิธีการฉีดพ่นและการปนเปื้อนภาคพื้นดิน

ความแตกต่างสำคัญระหว่างเวียดนามกับไทยคือ ในเวียดนามใช้เครื่องบิน C-123 โปรยลงมาจากฟ้าเป็นละอองฝอย แต่ในประเทศไทยเป็นการ ฉีดพ่นภาคพื้นดินแบบเข้มข้น:

การต่อสู้ทางกฎหมายของทหารผ่านศึก: สู่ชัยชนะในกฎหมาย PACT Act

เรื่องราวฝนเหลืองในไทยเริ่มถูกกระชากหน้ากากเมื่อทหารผ่านศึกชาวอเมริกันที่เคยประจำการในไทย ทยอยล้มป่วยเป็นโรคมะเร็งและโรคระบบประสาทแบบเดียวกับทหารที่ไปรบในเวียดนาม ในช่วงแรกกระทรวงทหารผ่านศึกสหรัฐฯ (VA) ปฏิเสธการชดเชย โดยอ้างว่าประเทศไทยอยู่นอกเขตสงคราม (War Zone):

• การขุดค้นเอกสารลับ ค.ศ. 2010
  กลุ่มทหารผ่านศึกรวมตัวกันสืบค้นเอกสารทหารที่ถูกปลดชนวนลับ จนสามารถพิสูจน์ได้ว่ามีการสต็อกและฉีดพ่นสารพิษจริง ทำให้ VA ต้องยอมรับให้เงินชดเชยแก่ทหารที่เคยประจำการตามแนวรั้วฐานทัพในไทย (เช่น พลขับ สารวัตรทหาร ทหารดูแลสุนัข และช่างเครื่อง)
• กฎหมาย PACT Act ค.ศ. 2022
  รัฐบาลสหรัฐฯ ผ่านกฎหมายขยายสิทธิประโยชน์ครั้งประวัติศาสตร์ กำหนดให้ทหารอเมริกันทุกคนที่เคยประจำการในฐานทัพใด ๆ ในประเทศไทย ระหว่างวันที่ 9 มกราคม 1962 ถึง 7 พฤษภาคม 1975 หากป่วยด้วยโรคที่เกี่ยวข้องกับไดออกซิน ให้ถือว่า ได้รับสัมผัสสารพิษฝนเหลืองโดยอัตโนมัติ (Presumptive Exposure) โดยไม่ต้องแสดงหลักฐานการสัมผัสเป็นรายบุคคลอีกต่อไป

มุมมองที่ถูกลืม: ผลกระทบต่อคนงานและชาวบ้านไทย

ในขณะที่ทหารผ่านศึกชาวอเมริกันได้รับการเยียวยาและเงินชดเชยในบั้นปลายชีวิต แต่ คนงานชาวไทยที่เคยช่วยผสมสารเคมี ทหารไทยที่เดินตรวจแนวรั้ว ตลอดจนชาวบ้านในชุมชนรอบฐานทัพอากาศ ในยุคสงครามเวียดนาม กลับไม่เคยได้รับการตรวจคัดกรองทางการแพทย์ หรือมีโครงการศึกษาผลกระทบทางสุขภาพข้ามรุ่นอย่างเป็นทางการ

มรดกเงียบใต้ผืนดินไทย
สารไดออกซินที่คงทนและไม่สลายตัวง่าย ๆ ยังคงทิ้งร่องรอยไว้ในประวัติศาสตร์และสิ่งแวดล้อม กลายเป็นบันทึกหน้าสำคัญที่ย้ำเตือนว่า ประเทศไทยไม่ได้เป็นเพียงฐานส่งกำลังบำรุงที่อยู่วงนอกสงคราม แต่ได้ร่วมแบกรับผลพวงทางเคมีอันเจ็บปวดจากสงครามเวียดนามมาอย่างเงียบเชียบจนถึงปัจจุบัน